„Święcone”, Michał Stachowicz

Michał Stachowicz (1768 - 1825), „Święcone”, 1808, piórko, lawowany tusz/papier, prezentowany w świetle kompozycji, sygn. i dat.
Michał Stachowicz (1768 – 1825), „Święcone”, 1808, piórko, lawowany tusz/papier, 
rysunek prezentowany w świetle kompozycji, sygn. i dat., Muzeum Okręgowe w Rzeszowie
.

Autorem rysunku „Święcone” z 1808 roku jest krakowski twórca Michał Stachowicz (1768 – 1825), który był malarzem i rysownikiem. Artysta pracował też jako nauczyciel rysunku w Liceum Świętej Barbary i był członkiem Krakowskiego Towarzystwa Naukowego.

Twórca na początku swej artystycznej drogi malował przede wszystkim kompozycje religijne do krakowskich kościołów, a następnie tworzył obrazy historyczne i alegoryczne dotyczące współczesnych wydarzeń m.in.: „Przysięga Kościuszki na Rynku Krakowskim”, „Wjazd do Krakowa księcia Józefa Poniatowskiego”, czy „Sypanie Kopca Kościuszki”.

Ważną realizacją Michała Stachowicza były malarskie dzieła w Pałacu Biskupim w Krakowie, gdzie zamieścił m.in. wizerunki sławnych Polaków, a także dekoracja (polichromia) Sali Jagiellońskiej Collegium Maius z przedstawionymi m.in. portretami znanych osobistości.

Twórca podejmował też w swoich pracach sceny rodzajowe czerpiąc z małopolskiego folkloru.

W naszej tradycji zwyczaj święcenia jedzenia jest powszechnie znany (od wieków), albowiem w Wielką Sobotę w Kościołach Rzymskokatolickich Polski oraz w innych europejskich krajach dokonuje się ten obrzęd. (W przeszłości święcono też niekiedy we dworze i jego otoczeniu.)

Zarówno w literaturze jak i sztukach pięknych odnajdujemy wątki dotyczące wielkosobotniego wydarzenia. Artyści szczególnie w XIX stuleciu i na początku XX wieku utrwalili ten ważny moment. Ponadto w XIX wieku prasa, w tym „Tygodnik Illustrowany” reprodukował m.in. prace graficzne podejmujące ten wyjątkowo efektowny wielkanocny obrzęd, a także dziennikarze opisywali to wydarzenie.

Dzieło „Święcone” stanowi (podobnie jak inne rysunki Stachowicza znajdujące się w naszych zbiorach), cenny obraz życia ukazujący początek XIX stulecia, który cechuje lekkość kompozycyjna. Rysunek nawiązuje do rodzimego, wielowiekowego obyczaju i przedstawia kontynuację tego szczególnego wydarzenia, czyli „staropolskiego święconego”.

(W zamożnych domach na stole wielkanocnym znajdowało się wiele specjałów m.in. półmiski z szynką, kiełbasą oraz ciasta, które wcześniej były święcone.)

Ta nieduża kompozycja ukazuje suto zastawiony, „na bogato” stół (niewątpliwie w majętnym domu), za którym znajduje się kapłan celebrujący obrzęd. Ksiądz ukazany jest w eleganckiej, białej komży (szacie liturgicznej rytu rzymskiego, czyli skróconej albie o szerokich rękawach), z modlitewnikiem w jednej ręce, a drugiej z kropidłem. Neutralne tło dopełnia tą pełną, szlachetnej prostoty, podniosłą, a zarazem skromną i wymowną kompozycję, zrealizowaną w bardzo trudnej i wymagającej umiejętności warsztatowej, a jednocześnie delikatnej technice (na papierze rysunek piórkiem, lawowany tuszem). Interesujące dzieło prezentuje artystę, jako wnikliwego obserwatora rzeczywistości i biegłego rysownika. „Święcone” Michała Stachowicza ukazuje istotny motyw i ma znaczną wartość artystyczną. Kompozycja, mimo upływu ponad 200 lat jest ciągle bliska odbiorcom.

Maria Stopyra – kustosz

 

Skip to content