FAJKI HISTORYCZNE

Wystawa FAJKI HISTORYCZNE ZE ZBIORÓW WSCHODNIOSŁOWACKIEGO MUZEUM W KOSZYCACH dostępna będzie dla zwiedzających od 9 sierpnia do 11 października 2019 r.
**********************************************

Muzeum Okręgowe w Rzeszowie nawiązało współpracę z Muzeum Wschodniosłowackim w Koszycach, które jest jednym z najstarszych i najważniejszych muzeów na Słowacji. Zostało ono założone w 1872 roku przez Imricha Henszlmanna, mieszkańca Koszyc, jako instytucja, która będzie dbać o ochronę zabytków miasta i okolic. W swych zbiorach posiada bardzo cenne zbiory obejmujące bibliotekę, zbiór graficzny, zespół fotografii, kolekcję rysunków, malarstwa i rzeźby oraz numizmaty i eksponaty archeologiczne.

Na rok 2019 nasze muzea zaplanowały wystawę „Historyczne fajki” przygotowaną przez partnera słowackiego na okres wakacyjny (sierpień – wrzesień). Kolekcja ta obejmuje cenne egzemplarze – dzieła sztuki wykonane z sepiolitu, drewna lub porcelany, bogato rzeźbione i zdobione między innymi w srebrne oprawy. W XIX i na początku XX wieku – kiedy niewiele wiedziano jeszcze o szkodliwości palenia tytoniu – fajka była oznaką pozycji społecznej właściciela, pokazywała także jego profesję i zainteresowania. Na wystawie zaprezentowane zostaną fajki myśliwskie, cechowe i korporacyjne na przykład członków studenckich zrzeszeń, rezerwistów itp.

                Zwyczaj palenia tytoniu jest znany naszym przodkom dopiero od czterech i pół wieków. Pomimo zakazów, szybko się rozpowszechnił i jest praktykowany przez kolejne pokolenia. Obrzęd palenia tytoniu Europejczycy przejęli od amerykańskich Indian. Wspólne wdychanie tytoniu pozwalało na nawiązywanie dobrych kontaktów a przekazana fajka pokoju była jednym z najcenniejszych darów. Cementowało to przyjaźń na całe życie. Tym samym obyczaj ten przeniesiono na grunt europejski (niemiecki Pfeife, francuski pipe, czeski dymka).

W krajach Europy Zachodniej zwyczaj palenia tytoniu szybko się rozwijał. Początkowo warsztaty rzemieślnicze wytwarzające fajki powstały w Anglii. Pierwsze egzemplarze miały wydłużoną formę i były kruche. Protestanci, którzy po 1603 roku musieli emigrować z Anglii, przeszczepili umiejętność wyrobu fajek do Holandii. W tym kraju już pod koniec XVII wieku palenie fajki stało się zjawiskiem społecznym. Świadczą o tym ówczesne rysunki i obrazy.

Na grunt monarchii habsburskiej zwyczaj ten przynieśli żołnierze najemni podczas wojny trzydziestoletniej. Tytoń był dla nich częścią wynagrodzenia. Uprawa tytoniu szybko się rozwinęła na Węgrzech, zwłaszcza w południowych częściach kraju, gdzie warunki klimatyczne były ku temu były doskonałe. Już w pierwszej połowie XVII wieku uprawa i sprzedaż tytoniu stały się monopolem państwowym. Na Słowacji zaczęto wyrabiać fajki na przełomie XVII i XVIII wieku. Warsztaty powstały w miejscach, w których znajdowały się centra produkcji ceramiki, np. w zachodniej Słowacji – Modra, Košolná, Smolenice. W XIX wieku działały warsztaty w Bratysławie, Koszycach, Nitrze, Humenné i innych miastach.

            Najstarsze gliniane fajki były stosunkowo niedrogie, ale bardzo delikatne, więc szybko zastąpiono je drewnianymi. Wiele drewnianych fajek było drogich ze względu na ich oryginalne zdobienia. W ciągu XVIII wieku popularne stały się fajki wyrabiane z sepiolitu, które z terenów Węgier rozpowszechniły się w całej Europie. Były one wykonywane przez wykwalifikowanych rzemieślników dla bogatych rodzin szlacheckich, stąd wiele z nich posiada herby swoich użytkowników. Kiedy w XVIII wieku w Europie opracowano sposoby produkcji porcelany, wiele niemieckich manufaktur wytwarzało fajki z tego cennego materiału. Głowicom fajek nadawano różne formy, później produkowano je w kształcie jajka co jest praktykowane do dzisiaj.

W Europie Środkowej palenie było zarezerwowane dla mężczyzn. Fajki były używane tylko przez żołnierzy, chłopów, rzemieślników i robotników. Szlachta i zamożna burżuazja przyjęły zwyczaj wciągania sproszkowanego tytoniu, często wzbogaconego aromatem – tabaka. W domu fajki były zostały umieszczone na honorowym miejscu na specjalnym drewnianym stojaku. Tytoń przechowywano często w ceramicznych pojemnikach o różnych kształtach. Palenie było możliwe tylko w czasie wolnym. Fajka musiała być nie tylko odpowiednio przechowywana, regularnie czyszczona, ale także odpowiednio wypełniona tytoniem i zapalana.

Pierwsze cygara pojawiły się na rynku od połowy XIX wieku i wraz z papierosami wyparły drobne i niepraktyczne fajki. Palenie od początku uważano za ludzką słabość, nazywaną często diabelskim przyzwyczajeniem a fajki diabelskimi naczyniami.

Papieros zastąpił fajkę tak powszechnie, że uznano go za zły i szkodliwy dla zdrowia nawyk.

 

 

Skip to content